2 Algemeen
In de samenwerking tussen Nederland en OLAF speelt het Landelijk Fraudeteam Douane (hierna AFCOS; Anti-Fraud Coordination Service), een belangrijke rol.
In dit hoofdstuk komen de volgende onderwerpen aan de orde:
- OLAF;
- AFCOS;
- rechtsgronden.
2.1 OLAF
Tot de taken van OLAF horen onder meer:
- het verzamelen en bestuderen van informatie over fraudegevallen met eigen middelen van de EU;
- het volgen van de afhandeling van deze fraudegevallen;
- het ontwikkelen en beheren van geautomatiseerde informatiesystemen met gegevens over de fraudebestrijding;
- het ontplooien van initiatieven voor een betere toepassing van de communautaire voorschriften;
- het instellen van interne onderzoeken bij alle instellingen van de EU.
OLAF heeft ten opzichte van de Europese Commissie een onafhankelijke status en kan zelfstandig onderzoeken instellen, zowel binnen de instellingen van de Unie als in de lidstaten. Een Europees Comité van Toezicht controleert de uitvoering van de onderzoekwerkzaamheden van OLAF. Dit versterkt de onafhankelijkheid van OLAF.
Om de financiële belangen van de Unie te beschermen, heeft OLAF ook de bevoegdheid administratieve controles en verificaties uit te voeren in de lidstaten. De samenwerking en informatie-uitwisseling tussen de lidstaten en OLAF wordt in diverse verordeningen en andere rechtsbronnen geregeld. De lidstaten melden OLAF periodiek de door hen geconstateerde onregelmatigheden en de ingestelde administratieve of gerechtelijke procedures.
Naast de eigen middelen richt OLAF zich ook op fraudebestrijding in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. OLAF heeft een fraudebestrijdingstaak voor alle onderwerpen waarvoor geharmoniseerde wet- en regelgeving geldt, zoals bestrijding van inbreuken op intellectuele eigendomsrechten (namaakbestrijding) en de bestrijding van illegale handel in drugsprecursoren.
Zowel OLAF als de lidstaten hebben een verplichting om fraude met EU-gelden te bestrijden; de samenwerking tussen hen is niet vrijblijvend, deze is dwingend opgelegd in artikel 325 van het Verdrag betreffende de werking van de EU. In diverse verordeningen is vastgelegd dat als OLAF om acties van de lidstaten vraagt er direct gehandeld moet worden. Dit komt in de volgende verordeningen terug:
- Verordening (EU) nr. 883/2013 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF);
- Verordening (EG) nr. 515/97 betreffende de wederzijdse bijstand tussen administratieve autoriteiten van de lidstaten en de Commissie (Napels II);
- Verordening (EG) nr. 2185/96 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd.
De samenwerking vindt niet plaats op basis van gelijkwaardigheid: de lidstaten zijn financieel aansprakelijk indien zij op het terrein van eigen middelen niet tijdig een schuld vaststellen en beschikbaar stellen. Dit geldt ook als het niet tijdig vaststellen van een schuld te wijten is aan een fout van de autoriteiten.
2.2 AFCOS
Het Douane Informatiecentrum (DIC) is de bevoegde autoriteit voor wederzijdse bijstand (zie HD 44.00.00), maar achter deze voordeur zijn alle taken in het kader van samenwerking met OLAF uitbesteed aan AFCOS. Dit team is onderdeel van het Douane Landelijk Tactisch Centrum (DLTC) en opgericht in 2016 als gevolg van Verordening (EU) nr. 883/2013. Hierin is de verplichting opgenomen voor alle lidstaten om een AFCOS in te richten. Dit is een eenheid die als centraal loket voor OLAF fungeert en waar alle verzoeken en andere communicatie van OLAF terecht komt. Dit voorkomt dat OLAF in de lidstaten moet zoeken waar zij hun informatie kwijt kunnen.
De formele communicatie met OLAF loopt via het DIC maar de medewerkers van AFCOS zijn net als de medewerkers van het DIC gemandateerd tot het verlenen van wederzijdse bijstand zodat ook zij informatie met OLAF (en andere lidstaten) kunnen delen. In de communicatie met OLAF kent het AFCOS vier hoofdstromen:
- AM-meldingen op basis van Verordening (EG) nr. 515/97 (meldingen over onregelmatigheden/fraude die OLAF aan alle lidstaten zendt);
- specifieke verzoeken van OLAF aan individuele lidstaten op basis van Verordening (EG) nr. 515/97;
- verzoeken om controles en verificaties in Nederland op basis van Verordening (EG) nr. 2185/96;
- verzoeken om deelname door Nederlandse ambtenaren aan communautaire onderzoeksmissies buiten Nederland op basis van Verordening (EG) nr. 515/97.
AFCOS neemt de meldingen en verzoeken van OLAF in ontvangst en maakt een behandeltraject. Het uitgangspunt is dat alle verzoeken van OLAF volledig en tijdig worden opgepakt en uitgevoerd.
2.3 Rechtsgronden
De samenwerking met OLAF is in verschillende verordeningen geregeld. De twee belangrijkste rechtsgronden zijn:
- wederzijdse bijstand in (communautaire) douanezaken;
- controles en verificaties namens de Europese Commissie in Nederland.
2.3.1 Wederzijdse bijstand in (communautaire) douanezaken
De wederzijdse bijstand in (communautaire) douanezaken is geregeld in Verordening (EG) nr. 515/97. Deze verordening bevat regels voor de wederzijdse bijstand tussen de administratieve autoriteiten van de lidstaten en voor de samenwerking tussen deze autoriteiten en de Commissie met het oog op de juiste toepassing van de douane- en landbouwvoorschriften.
2.3.2 Controles en verificaties namens de Europese Commissie in Nederland
Controles en verificaties ter plaatse zijn geregeld in Verordening (EG) nr. 2185/96. Deze verordening bevat regels voor de controles en verificaties ter plaatse die de Commissie (lees OLAF) uitvoert ter bescherming van de financiële belangen van de Unie tegen fraudes en andere onregelmatigheden. De verordening biedt OLAF de mogelijkheid om bij vermoedens van onregelmatigheden controles en verificaties ter plaatse in de lidstaten te verrichten om de financiële belangen van de Unie te beschermen. Ook voor een aantal andere onderwerpen waarvoor geharmoniseerde wet- en regelgeving geldt, zoals de bestrijding van inbreuken op intellectuele eigendomsrechten, kan OLAF deze verordening inzetten.